Περιοδικό Πολιτικής και Πολιτισμικής Παρέμβασης


Σε εποχές που βασιλεύει το ψέμα, η διάδοση της αλήθειας είναι πράξη επαναστατική

» Διεθνή Θέματα
» Πολιτική-οικονομία
» Εθνικό-Mεταναστευτικό
» Τρομοκρατία
» Ορθοδοξία και κοινωνία
» ΜΜΕ
» Ιστορία
» Φιλοσοφία
» Παιδεία
» Τέχνες και γράμματα
» Ιδεολογικά ζητήματα


Τελευταίες Δημοσιεύσεις

Τι γίνεται με την «ΙΣΚΡΑ»;
Πολιτική - Oικονομία

21η Απριλίου: Το μακάβριο γέλιο της Ιστορίας...
Ιστορία - Φιλοσοφία

Η σκακιέρα των πολεμικών συγκρούσεων...
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Το δημοψήφισμα αναδεικνύει μια βαθιά διχασμένη Τουρκία
Πολιτική - Oικονομία

Ανάσταση με τα ανδρείκελα του 4ου Ράιχ δεν μπορεί να υπάρξει
Πολιτική - Oικονομία

Ο θηριώδης εμπαιγμός μας από τα «αριστερά» ανδρείκελα
Πολιτική - Oικονομία

20ο Συνέδριο ΚΚΕ Η Λαϊκή Εξουσία προ... των Πυλών
Χιούμορ - Σάτιρα

Πρόσφυγες και μετανάστες:Τσάμπα, στέγαση, ρεύμα, και τροφή,
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Τζιχαντιστική φιέστα στην Τεχνόπολη
Εθνικό - Μεταναστευτικό

"Χύτρα που βράζει" η ΠΓΔΜ
Ειδήσεις

ΣΥΡΙΑ: Μετά την προβοκάτσια των «χημικών», ο βομβαρδισμός
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

ΚΚΕ: Πλήρης προσαρμογή στην ΕΕ και το ευρώ...
Πολιτική - Oικονομία

Μεγάλη λαϊκή εξέγερση στην Παραγουάη
Ειδήσεις

Στυλίδα: Oι πολίτες παίρνουν την τύχη στα χέρια τους
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Οι ψεύτικες ειδήσεις του Στέφανου Χίου
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Τα εισαγόμενα προϊόντα «πνίγουν» την ελληνική αγορά
Ειδήσεις

«Συνωστισμός» από «αριστερούς» του 4ου Ράιχ
Πολιτική - Oικονομία

Απαιτούνται καθαρές κουβέντες για το "προσφυγικό"
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Ραχήλ Μακρή: Νέο κόμμα χωρίς ούτε μία πολιτική βάση
Πολιτική - Oικονομία

Τώρα φτάσαμε και σε σημαιοφόρους με μαντίλες...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Το ΄21: Δραματικά επίκαιρο...
Ιστορία - Φιλοσοφία

Αναφορικά για τον Τρότσκι
Ιστορία - Φιλοσοφία

ΑΕΚ: Το ποδοσφαιρικό αφιόνι συσκοτίζει τη σκέψη
Γενικές Συζητήσεις

Η αλλοδαπή ΑΣΦΥΞΙΑ ξεσηκώνει τον ελληνικό λαό...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Σοκ από την έκθεση του INE-ΓΣΕΕ:Στο 29,6% η αναργία
Ειδήσεις

Οι 300 Εφιάλτες
Ειδήσεις

Χάος στην ΠΓΔΜ, κίνδυνος στα Βαλκάνια
Ειδήσεις

Ξύλο και χημικά στην πλατεία Βάθη
Ειδήσεις

Η πολιτική Τραμπ φέρνει παγκόσμια άνοδο της ταξικής πάλης
Πολιτική - Oικονομία

Η Εφημερίδα "ΠΡΙΝ" και τα Εθνικά Ζητήματα
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Focus: Ο Αλέξης Τσίπρας πανηγυρίζει, η χώρα βουλιάζει
Πολιτική - Oικονομία

Λαφαζάνης: Όνειρα ρόδινα ή σκέτος εμπαιγμός...
Πολιτική - Oικονομία

Ο λαός στο εδώλιο από τους πολιτικούς εισαγγελείς
Πολιτική - Oικονομία

Νεκρή ευρέθη μοναχή
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Είπανε ξανά «ναι» σε όσα λέγανε ότι θα πουν «όχι»...
Πολιτική - Oικονομία

Φάκελος: Κατάρρευση ευρώ-επιστροφή στη δραχμή
Πολιτική - Oικονομία

Το 55% προτιμά της ΡΗΞΗ με την ΕΕ...
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Φάκελος Στουρνάρα
Πολιτική - Oικονομία

Τα έχουν υπογράψει όλα!
Πολιτική - Oικονομία

Άννα Διαμαντοπούλου: Τρικυμίες σε μια σκάφη νερό...
Πολιτική - Oικονομία

Φίλης: Η παχυδερμία της υποκρισίας και της ΑΠΑΤΗΣ
Πολιτική - Oικονομία

Να απαρνηθούμε την ταυτότητά μας για τη γερμανική ΕΕ
Πολιτική - Oικονομία

Λέον Τρότσκι: Τι είναι ο εθνικοσοσιαλισμός
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Τσίπρας: Ξεπλένει το φασιστικό προτεκτοράτο της Ουκρανίας
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Οι αντιφάσεις της Παγκοσμιοποίησης και ο νέος «εθνικισμός»
Πολιτική - Oικονομία

Το χρέος τους και το Xρέος μας
Πολιτική - Oικονομία

Ζουράρις: Φιλοδοξεί να ξεπεράσει και τον Πάγκαλο...
Πολιτική - Oικονομία

Τσίπρας: Οι λεονταρισμοί απάτης εναντίον της διαπλοκής
Πολιτική - Oικονομία

Τσόμσκι : Η ΕE θέλει να συντρίψει την Ελλάδα
Καταγγελίες

Χάρρυ κλύνν: Ο ροπαλοφόρος προβοκάτορας του Τσίπρα...
Καταγγελίες

[Μύθος ή θρύλος το Κρυφό σχολειό;]

Γράφει: Ο Φ. Ι. Κακριδής
Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Το ΒΗΜΑ, 22/02/1998

 

Εχοντας ζήσει πολλά χρόνια στην Ηπειρο δυσκολευόμουν πάντα να πιστέψω αυτό που τον τελευταίο καιρό με έμφαση υποστηρίζουν οι Ιστορικοί: ότι το «Κρυφό σχολειό» είναι καθαρός μύθος, με τη σημερινή έννοια της λέξης. Προτιμούσα να το θεωρώ θρύλο, πιστεύοντας ότι πρέπει να κρύβεται κάποια αλήθεια πίσω από τις λαϊκές διηγήσεις που ακούει κανείς συχνά από τους Καλογέρους ή την Εκκλησάρισσα, όταν επισκεφτεί, παράδειγμα, τη Μονή των Φιλανθρωπινών στο Νησί, της λίμνης των Ιωαννίνων κι άλλους πολλούς παρόμοιους τόπους ­ μια αλήθεια που βέβαια δεν τη φανταζόμουν να ταυτίζεται με το Φεγγαράκι μου λαμπρό, ούτε με Το κρυφό σχολειό του Ν. Γύζη (1886) και το ομώνυμο ποίημα του Ι. Πολέμη (1900). Οτι δεν υπάρχουν ρητές μαρτυρίες, σύγχρονες με τη λειτουργία του Κρυφού σχολειού, το θεωρούσα πολύ φυσικό: ποιος και γιατί θα κατάγραφε στα χρόνια της δουλείας μια πατριωτική πράξη, που γινόταν άτυπα κι εθελοντικά πίσω από την πλάτη της τουρκικής εξουσίας;

Τελευταία, η αντίθετη άποψη υποστηρίχτηκε με πολλή γνώση και πειστικότητα από τον Αλκη Αγγέλου, στο βιβλίο του Το κρυφό σχολειό: Χρονικό ενός μύθου, Αθήνα (Εστία) 1997· τα επιχειρήματά του με είχαν σχεδόν πείσει, και ήμουν έτοιμος να δεχτώ ότι ο «μύθος» δημιουργήθηκε και διαδόθηκε ακριβώς όπως το περιγράφει, όταν η τύχη το 'φερε να διαβάσω ένα παλιό γαλλικό βιβλίο του R. Puaux, με τον τίτλο «Δυστυχισμένη Ηπειρος»1.

Ο συγγραφέας ήταν το 1913 ανταποκριτής της παρισινής εφημερίδας Καιροί, και το 1914 δημοσίεψε τις ανταποκρίσεις του από την απελευθερωμένη Ηπειρο. Στις 11 του Μάη επισκέφτεται το Αργυρόκαστρο, και στις 13 καταγράφει τα βιώματα και τις εντυπώσεις του. Μεταφράζουμε:

... Λίγο αργότερα, την ώρα που έγραφα, ο Μ. Ζωτίδης, που με φιλοξενούσε ­ ένα αξιαγάπητο ηλικιωμένο γεροντοπαλίκαρο, που είχε κληροδοτήσει, όπως μου διηγήθηκαν, με τη διαθήκη του ολόκληρη την περιουσία του στα ελληνικά σχολεία του Αργυροκάστρου, και που είχε ακόμα φροντίσει το σπίτι του να χτιστεί έτσι, ώστε να μπορεί, αμέσως μετά το θάνατό του, να μετασχηματιστεί σε διδακτήριο ­ μου ανάγγειλε την επίσκεψη μιας αντιπροσωπείας.

Φόρεσα γρήγορα το φοκόλ μου, γραβάτα και σακάκι, και συνάντησα τους επισκέπτες στο σαλόνι. Ηταν ο δάσκαλος, η δασκάλα, και μερικοί μαθητές. Πρέπει να είχαν διαλέξει τα αγοράκια και τα κοριτσάκια που είχαν τα πιο καινούρια ρούχα. Οταν ρώτησα να μου πουν το επάγγελμα των γονιών τους, πληροφορήθηκα ότι δύο από τα τέσσερα αγόρια είχαν πατέρα ράφτη! Την ώρα που γυρόφερνε, σύμφωνα με το έθιμο, ο δίσκος με τα γλυκά, κουβεντιάζω με τους εκπαιδευτικούς. Η περιγραφή των προσπαθειών τους να συντηρήσουν την ελληνική ιδέα κάτω από τουρκική εξουσία ­ προσπάθειες που τις περιγράφαν απλά, σαν να ήταν για κάτι τελείως φυσικό ­ αποκάλυπταν χαρακτηριστικά αξιοθαύμαστα. Θα μπορούσε κανείς να αφιερώσει ένα ωραίο κεφάλαιο στο σώμα των ελλήνων δασκάλων της Ηπείρου που, αντιμετωπίζοντας τόσες αντιξοότητες και ταπεινώσεις, δεν έπαυαν γι' αυτό να προχωρούν το πατριωτικό τους έργο. Κανένα ελληνικό βιβλίο δε γινόταν δεκτό, αν είχε τυπωθεί στην Αθήνα. Επρεπε όλα να έρθουν από την Κωνσταντινούπολη. Η ελληνική ιστορία ήταν απαγορευμένη. Ετσι έκαναν συμπληρωματικές μυστικές παραδόσεις2, όπου χωρίς βιβλίο, χωρίς τετράδιο, ο μικρός Ηπειρώτης μάθαινε να γνωρίζει την πατρίδα μητέρα του, τον εθνικό του ύμνο, τα ποιήματα και τους ήρωές του. Οι μαθητές κρατούσαν στα χέρια τους τη ζωή των δασκάλων τους. Ενας λόγος αστόχαστος ή μια καταγγελία θα ήταν μοιραία. Δε μας συγκινούν αυτά τα διακόσια αγοράκια και τα διακόσια πενήντα κοριτσάκια, που αποδέχονταν τις ώρες της συμπληρωματικής διδασκαλίας ­ σε ηλικία, όπου τα παιδιά τόσο αγαπούν τα διαλείμματα ­, για να μιλήσουν για την Ελλάδα, κι ύστερα γύριζαν σπίτι τους με σφραγισμένα χείλη και με το μυστικό ενθουσιασμό στην καρδιά τους;

Δεν είμαι ειδικός· δεν ξέρω καν αν οι Ιστορικοί μας τις έχουν ήδη εκμεταλλευτεί τις άμεσες και σημαντικές πληροφορίες που δίνουν οι ανταποκρίσεις του Puaux και οι πολύτιμες φωτογραφίες που ο ίδιος τράβηξε και αναδημοσίεψε στα βιβλία του3 ­ υποθέτω ναι. Ομως η συγκεκριμένη μαρτυρία βλέπω να αντιστοιχεί απόλυτα στην ιστορική αλήθεια για το Κρυφό σχολειό, όπως την φανταζόμουν.

Σίγουρα, οι τουρκικές αρχές επιτρέπαν τη λειτουργία ελληνικών σχολείων στην επικράτεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ναι, και μόνο στα Γιάννινα, από το 1647 ως το 1805 ιδρύθηκαν και λειτούργησαν πέντε τουλάχιστον ονομαστές σχολές! Σημαίνει αυτό ότι οι δάσκαλοί τους είχαν την ελευθερία να διδάξουν ελληνικό πατριωτισμό και μαχόμενη Ορθοδοξία από την έδρα; ­ ή μήπως θα το θεωρούσαν περιττό; Δεν είναι φυσικό πέρα από τα επίσημα μαθήματα να γίνονταν και κάποιες περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες, άτυπες και κρυφές, «συμπληρωματικές παραδόσεις», σαν αυτές που ο Puaux διαπίστωσε ότι γίνονταν στο Αργυρόκαστρο στις αρχές του αιώνα; ­ ή μήπως ο δάσκαλος κι η δασκάλα του Αργυροκάστρου βρήκαν, με την προσωρινή απελευθέρωση του τόπου τους, την ευκαιρία να πουν ψέματα στον ξένο δημοσιογράφο, διεκδικώντας για τον εαυτό τους τις τιμές που ο σχηματισμένος ήδη «μύθος» του Κρυφού σχολειού είχε αποδώσει στους πατριώτες δασκάλους και ιερωμένους της Τουρκοκρατίας; Δεν είναι πιο λογικό να πιστέψουμε ότι οι εκπαιδευτικοί του Αργυροκάστρου θέλησαν τότε, πιστεύοντας πως ο τόπος τους είχε οριστικά απελευθερωθεί, να αποκαλύψουν στο Γάλλο ανταποκριτή τα βάσανα και τους κινδύνους που είχαν περάσει, όσο με τη σειρά τους συνέχιζαν την πατριωτική παράδοση των προκατόχων τους; Δεν ήταν άλλωστε αυτή ακριβώς η «άγραφη» διδακτική παράδοση που κράτησε στους σκοτεινούς αιώνες αναμμένη, απ' άκρη σ' άκρη της υπόδουλης Ελλάδας, τη σπίθα του Ελληνισμού και το κεράκι της Ορθοδοξίας;

Πολύ θα θέλαμε να ακούσουμε τη γνώμη των Ιστορικών.

1. Rene Puaux, Malheureuse Epire, Paris (Librairie Academique) 1914. Τώρα μαθαίνω ότι το βιβλίο έχει μεταφραστεί από τον Αχ. Γ. Λαζάρου, Δυστυχισμένη Ηπειρος, Αθήνα (Τροχαλία) χ.χ.

2. Alors on tenait des classes supplementaires secretes...

3. Από την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού μαθαίνω ότι έχει ακόμα δημοσιέψει ανταποκρίσεις με τίτλους: Εις τα Βαλκάνια, 1912-13 (1914), Από Σόφιας εις Τσατάλτζαν (1914), και Ο Αγγλικός στρατός επί της Ηπειρωτικής γης (1916).

Powered by Etomite CMS.