Περιοδικό Πολιτικής και Πολιτισμικής Παρέμβασης


Σε εποχές που βασιλεύει το ψέμα, η διάδοση της αλήθειας είναι πράξη επαναστατική

» Διεθνή Θέματα
» Πολιτική-οικονομία
» Εθνικό-Mεταναστευτικό
» Τρομοκρατία
» Ορθοδοξία και κοινωνία
» ΜΜΕ
» Ιστορία
» Φιλοσοφία
» Παιδεία
» Τέχνες και γράμματα
» Ιδεολογικά ζητήματα


Τελευταίες Δημοσιεύσεις

Βελόπουλος: Η πατριδοκάπηλη γελοιότητα...
Πολιτική - Oικονομία

Η Συμφωνία των Πρεσπών και η εξευτελιστική κωλοτούμπα της ΝΔ
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Για ποια Αριστερά;
Πολιτική - Oικονομία

Μητσοτάκης-Τσίπρας: Οι δύο κεφαλές του 4ου Ράιχ...
Πολιτική - Oικονομία

Τένις: Ο Σέρβος που ενοχλεί την αφρόκρεμα του πλούτου...
Γενικές Συζητήσεις

Χρυσοχοΐδης: υπουργός προβοκάτσιας σε όλες τις κυβερνήσεις
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Στάθης: Η τιμωρία ακολουθεί το ΕΓΚΛΗΜΑ...
Πολιτική - Oικονομία

Δυστυχώς ο ΣΥΡΙΖΑ δεν καταποντίστηκε...
Πολιτική - Oικονομία

Σκοπιανό
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Πώς να μην δεθεί η Μεσόγειος με σχοινιά;
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Τσίπρας: Πανικός κατάρρευσης...
Πολιτική - Oικονομία

Βαρουφάκης-Βελόπουλος: Οι δίδυμες Καρικατούρες...
Πολιτική - Oικονομία

Η ΑΝΑΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Ζουράρις: Κερδοσκόπος του ποδοσφαιρικού φανατισμού...
Πολιτική - Oικονομία

Γιατί πρέπει να συντριβεί ο ΣΥΡΙΖΑ...
Πολιτική - Oικονομία

Είναι αδίστακτοι! Για όλα ικανοί!
Πολιτική - Oικονομία

Ο Τσίπρας συνεχίζει να μας θεωρεί ηλίθιους...
Πολιτική - Oικονομία

«Αριστεροί» δημοσιογράφοι, σαν το παλιό καλό κρασί...
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Βαρουφάκης: Ένα εκτρωματικό κατασκεύασμα δίχως προοπτική
Πολιτική - Oικονομία

«Αριστερό Ρεύμα» - ΛΑΕ: Για όλα φταίει ο Λαφαζάνης
Πολιτική - Oικονομία

Η Φώφη αυτοκτονεί ΥΠΕΡ του ΣΥΡΙΖΑ
Πολιτική - Oικονομία

Βελόπουλος: Καρικατούρα προβοκατόρικου «σκιάχτρου»...
Πολιτική - Oικονομία

Σαν βγω από αυτή τη Φυλακή...
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Η συντριβή του ΣΥΡΙΖΑ. Διέξοδος ...διάσωσης οι εκλογές
Πολιτική - Oικονομία

Τέτοια κυβερνητική αλητεία δεν έχει ξαναζήσει η Ελλάδα...
Πολιτική - Oικονομία

«Ελληνική Λύση»: Η φάρσα του ΛΑ.Ο.Σ...
Πολιτική - Oικονομία

Για τις Ευρωεκλογές
Πολιτική - Oικονομία

Ζουράρις: Είναι και λιγούρης...
Πολιτική - Oικονομία

Ο Ψαριανός τρέχει να ...προλάβει τον Τσίπρα!
Πολιτική - Oικονομία

Σκανδαλίδης: Βλαξ ή «λαγός»...
Πολιτική - Oικονομία

«Θύμα Σεξουαλικής παρενόχλησης και ακραίου Σεξισμού»
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Πρωτομαγιά: Είναι η «αποβλάκωση» η ρίζα του κακού;
Πολιτική - Oικονομία

Σύγκρουση Ελλάδας -Τουρκίας ...
Γεωπολιτική - Επιστήμη

21η Απριλίου: Η Μνήμη που δεν πρέπει να σβήσει...
Ιστορία - Φιλοσοφία

Λαϊκή Τοιχογραφία
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Τέσσερα χρόνια χωρίς τον Γκαλεάνο!
Ιστορία - Φιλοσοφία

Τσίπρας: Κινδυνεύουν και οι γελοιογράφοι με ανεργία!!!
Ειδήσεις

Καραμπελιάς: Η ύστατη(!) προσπάθεια...
Πολιτική - Oικονομία

Να ΜΗ συνηθίσουμε τη ΣΗΨΗ...
Πολιτική - Oικονομία

Για τη χρεοκοπία της Διεθνούς Σοσιαλιστικής Οργάνωσης (ISO)
Πολιτική - Oικονομία

Η αριστερά απέναντι στα «ανοιχτά σύνορα»
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Σειρά έχουν τα δέντρα...
Ειδήσεις

Τσίπρας: Η Πρωταπριλιά ωχριά μπροστά του...
Χιούμορ - Σάτιρα

Τρικυμία εν κρανίω ενός επαγγελματία «αριστεριστή»...
Πολιτική - Oικονομία

Αισχύλος: Στην Πυρά των Νέων Ιερατείων
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Πριν: «Επιθετική κίνηση ή μονομερής κήρυξη ΑΟΖ»
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Ήρθε η ώρα για νέα Μεσολόγγια...
Ιστορία - Φιλοσοφία

Ν. Ζηλανδία - Ολλανδία: Το δίπολο μιας ενιαίας προ
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Ένα αφιέρωμα στους ποικίλους «αντιρατσιστές»
Εθνικό - Μεταναστευτικό

ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Ή «ΝΑΖΙΣΤΟΛΟΓΙΟ»;
Πολιτική - Oικονομία

[Μύθος ή θρύλος το Κρυφό σχολειό;]

Γράφει: Ο Φ. Ι. Κακριδής
Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Το ΒΗΜΑ, 22/02/1998

 

Εχοντας ζήσει πολλά χρόνια στην Ηπειρο δυσκολευόμουν πάντα να πιστέψω αυτό που τον τελευταίο καιρό με έμφαση υποστηρίζουν οι Ιστορικοί: ότι το «Κρυφό σχολειό» είναι καθαρός μύθος, με τη σημερινή έννοια της λέξης. Προτιμούσα να το θεωρώ θρύλο, πιστεύοντας ότι πρέπει να κρύβεται κάποια αλήθεια πίσω από τις λαϊκές διηγήσεις που ακούει κανείς συχνά από τους Καλογέρους ή την Εκκλησάρισσα, όταν επισκεφτεί, παράδειγμα, τη Μονή των Φιλανθρωπινών στο Νησί, της λίμνης των Ιωαννίνων κι άλλους πολλούς παρόμοιους τόπους ­ μια αλήθεια που βέβαια δεν τη φανταζόμουν να ταυτίζεται με το Φεγγαράκι μου λαμπρό, ούτε με Το κρυφό σχολειό του Ν. Γύζη (1886) και το ομώνυμο ποίημα του Ι. Πολέμη (1900). Οτι δεν υπάρχουν ρητές μαρτυρίες, σύγχρονες με τη λειτουργία του Κρυφού σχολειού, το θεωρούσα πολύ φυσικό: ποιος και γιατί θα κατάγραφε στα χρόνια της δουλείας μια πατριωτική πράξη, που γινόταν άτυπα κι εθελοντικά πίσω από την πλάτη της τουρκικής εξουσίας;

Τελευταία, η αντίθετη άποψη υποστηρίχτηκε με πολλή γνώση και πειστικότητα από τον Αλκη Αγγέλου, στο βιβλίο του Το κρυφό σχολειό: Χρονικό ενός μύθου, Αθήνα (Εστία) 1997· τα επιχειρήματά του με είχαν σχεδόν πείσει, και ήμουν έτοιμος να δεχτώ ότι ο «μύθος» δημιουργήθηκε και διαδόθηκε ακριβώς όπως το περιγράφει, όταν η τύχη το 'φερε να διαβάσω ένα παλιό γαλλικό βιβλίο του R. Puaux, με τον τίτλο «Δυστυχισμένη Ηπειρος»1.

Ο συγγραφέας ήταν το 1913 ανταποκριτής της παρισινής εφημερίδας Καιροί, και το 1914 δημοσίεψε τις ανταποκρίσεις του από την απελευθερωμένη Ηπειρο. Στις 11 του Μάη επισκέφτεται το Αργυρόκαστρο, και στις 13 καταγράφει τα βιώματα και τις εντυπώσεις του. Μεταφράζουμε:

... Λίγο αργότερα, την ώρα που έγραφα, ο Μ. Ζωτίδης, που με φιλοξενούσε ­ ένα αξιαγάπητο ηλικιωμένο γεροντοπαλίκαρο, που είχε κληροδοτήσει, όπως μου διηγήθηκαν, με τη διαθήκη του ολόκληρη την περιουσία του στα ελληνικά σχολεία του Αργυροκάστρου, και που είχε ακόμα φροντίσει το σπίτι του να χτιστεί έτσι, ώστε να μπορεί, αμέσως μετά το θάνατό του, να μετασχηματιστεί σε διδακτήριο ­ μου ανάγγειλε την επίσκεψη μιας αντιπροσωπείας.

Φόρεσα γρήγορα το φοκόλ μου, γραβάτα και σακάκι, και συνάντησα τους επισκέπτες στο σαλόνι. Ηταν ο δάσκαλος, η δασκάλα, και μερικοί μαθητές. Πρέπει να είχαν διαλέξει τα αγοράκια και τα κοριτσάκια που είχαν τα πιο καινούρια ρούχα. Οταν ρώτησα να μου πουν το επάγγελμα των γονιών τους, πληροφορήθηκα ότι δύο από τα τέσσερα αγόρια είχαν πατέρα ράφτη! Την ώρα που γυρόφερνε, σύμφωνα με το έθιμο, ο δίσκος με τα γλυκά, κουβεντιάζω με τους εκπαιδευτικούς. Η περιγραφή των προσπαθειών τους να συντηρήσουν την ελληνική ιδέα κάτω από τουρκική εξουσία ­ προσπάθειες που τις περιγράφαν απλά, σαν να ήταν για κάτι τελείως φυσικό ­ αποκάλυπταν χαρακτηριστικά αξιοθαύμαστα. Θα μπορούσε κανείς να αφιερώσει ένα ωραίο κεφάλαιο στο σώμα των ελλήνων δασκάλων της Ηπείρου που, αντιμετωπίζοντας τόσες αντιξοότητες και ταπεινώσεις, δεν έπαυαν γι' αυτό να προχωρούν το πατριωτικό τους έργο. Κανένα ελληνικό βιβλίο δε γινόταν δεκτό, αν είχε τυπωθεί στην Αθήνα. Επρεπε όλα να έρθουν από την Κωνσταντινούπολη. Η ελληνική ιστορία ήταν απαγορευμένη. Ετσι έκαναν συμπληρωματικές μυστικές παραδόσεις2, όπου χωρίς βιβλίο, χωρίς τετράδιο, ο μικρός Ηπειρώτης μάθαινε να γνωρίζει την πατρίδα μητέρα του, τον εθνικό του ύμνο, τα ποιήματα και τους ήρωές του. Οι μαθητές κρατούσαν στα χέρια τους τη ζωή των δασκάλων τους. Ενας λόγος αστόχαστος ή μια καταγγελία θα ήταν μοιραία. Δε μας συγκινούν αυτά τα διακόσια αγοράκια και τα διακόσια πενήντα κοριτσάκια, που αποδέχονταν τις ώρες της συμπληρωματικής διδασκαλίας ­ σε ηλικία, όπου τα παιδιά τόσο αγαπούν τα διαλείμματα ­, για να μιλήσουν για την Ελλάδα, κι ύστερα γύριζαν σπίτι τους με σφραγισμένα χείλη και με το μυστικό ενθουσιασμό στην καρδιά τους;

Δεν είμαι ειδικός· δεν ξέρω καν αν οι Ιστορικοί μας τις έχουν ήδη εκμεταλλευτεί τις άμεσες και σημαντικές πληροφορίες που δίνουν οι ανταποκρίσεις του Puaux και οι πολύτιμες φωτογραφίες που ο ίδιος τράβηξε και αναδημοσίεψε στα βιβλία του3 ­ υποθέτω ναι. Ομως η συγκεκριμένη μαρτυρία βλέπω να αντιστοιχεί απόλυτα στην ιστορική αλήθεια για το Κρυφό σχολειό, όπως την φανταζόμουν.

Σίγουρα, οι τουρκικές αρχές επιτρέπαν τη λειτουργία ελληνικών σχολείων στην επικράτεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ναι, και μόνο στα Γιάννινα, από το 1647 ως το 1805 ιδρύθηκαν και λειτούργησαν πέντε τουλάχιστον ονομαστές σχολές! Σημαίνει αυτό ότι οι δάσκαλοί τους είχαν την ελευθερία να διδάξουν ελληνικό πατριωτισμό και μαχόμενη Ορθοδοξία από την έδρα; ­ ή μήπως θα το θεωρούσαν περιττό; Δεν είναι φυσικό πέρα από τα επίσημα μαθήματα να γίνονταν και κάποιες περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες, άτυπες και κρυφές, «συμπληρωματικές παραδόσεις», σαν αυτές που ο Puaux διαπίστωσε ότι γίνονταν στο Αργυρόκαστρο στις αρχές του αιώνα; ­ ή μήπως ο δάσκαλος κι η δασκάλα του Αργυροκάστρου βρήκαν, με την προσωρινή απελευθέρωση του τόπου τους, την ευκαιρία να πουν ψέματα στον ξένο δημοσιογράφο, διεκδικώντας για τον εαυτό τους τις τιμές που ο σχηματισμένος ήδη «μύθος» του Κρυφού σχολειού είχε αποδώσει στους πατριώτες δασκάλους και ιερωμένους της Τουρκοκρατίας; Δεν είναι πιο λογικό να πιστέψουμε ότι οι εκπαιδευτικοί του Αργυροκάστρου θέλησαν τότε, πιστεύοντας πως ο τόπος τους είχε οριστικά απελευθερωθεί, να αποκαλύψουν στο Γάλλο ανταποκριτή τα βάσανα και τους κινδύνους που είχαν περάσει, όσο με τη σειρά τους συνέχιζαν την πατριωτική παράδοση των προκατόχων τους; Δεν ήταν άλλωστε αυτή ακριβώς η «άγραφη» διδακτική παράδοση που κράτησε στους σκοτεινούς αιώνες αναμμένη, απ' άκρη σ' άκρη της υπόδουλης Ελλάδας, τη σπίθα του Ελληνισμού και το κεράκι της Ορθοδοξίας;

Πολύ θα θέλαμε να ακούσουμε τη γνώμη των Ιστορικών.

1. Rene Puaux, Malheureuse Epire, Paris (Librairie Academique) 1914. Τώρα μαθαίνω ότι το βιβλίο έχει μεταφραστεί από τον Αχ. Γ. Λαζάρου, Δυστυχισμένη Ηπειρος, Αθήνα (Τροχαλία) χ.χ.

2. Alors on tenait des classes supplementaires secretes...

3. Από την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού μαθαίνω ότι έχει ακόμα δημοσιέψει ανταποκρίσεις με τίτλους: Εις τα Βαλκάνια, 1912-13 (1914), Από Σόφιας εις Τσατάλτζαν (1914), και Ο Αγγλικός στρατός επί της Ηπειρωτικής γης (1916).

Powered by Etomite CMS.