Περιοδικό Πολιτικής και Πολιτισμικής Παρέμβασης


Σε εποχές που βασιλεύει το ψέμα, η διάδοση της αλήθειας είναι πράξη επαναστατική

» Διεθνή Θέματα
» Πολιτική-οικονομία
» Εθνικό-Mεταναστευτικό
» Τρομοκρατία
» Ορθοδοξία και κοινωνία
» ΜΜΕ
» Ιστορία
» Φιλοσοφία
» Παιδεία
» Τέχνες και γράμματα
» Ιδεολογικά ζητήματα


Τελευταίες Δημοσιεύσεις

«Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» στην εποχή του Κοροναϊού
Πολιτική - Oικονομία

Η Εξ Αποστάσεως εκπαίδευση...
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Ψαριανός δίχως όρια: Υμνεί και το ΘΑΝΑΤΟ...
Πολιτική - Oικονομία

Ιός: Χρηστικές οδηγίες από το πανεπιστήμιο Johns Hopkins
Γενικές Συζητήσεις

ΤΑ ΑΣΦΑΙΡΑ ΠΥΡΑ ΜΙΑΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΣΕ ΑΔΙΕΞΟΔΗ ΠΟΡΕΙΑ
Πολιτική - Oικονομία

Κυβέρνηση: το «έκτακτο» το προβάρει για «μόνιμο»...
Πολιτική - Oικονομία

«Όταν τρώμε δεν μιλάμε και το πιάτο μας κοιτάμε»
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Πολιτική πατώντας σε πτώματα (εξαιρετικό!)
Πολιτική - Oικονομία

Ο Λαφαζάνης «δικαιώνεται» από τον καθηγητή Γρίβα...
Πολιτική - Oικονομία

Πανδημία ανοησίας (ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ!)
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

ΟΧΙ αυταπάτες κεϋνσιανισμού, ούτε δαιμονοποιήσεις...
Πολιτική - Oικονομία

1η Απριλίου ... ας πούμε την αλήθεια
Πολιτική - Oικονομία

Η ψηφιακή αποβλάκωση: μια μαζική παιδοκτονία (Εξαιρετικό!)
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Μανώλης Γλέζος: Η τραγωδία της «γενιάς» του...
Ειδήσεις

ΠΟΙΟΣ, ΕΙΠΑΜΕ, ΘΑ ΒΓΑΛΕΙ ΤΟΝ ΚΟΡΩΝΟΪΟ ΑΠ’ ΤΗΝ ΤΡΥΠΑ;
Πολιτική - Oικονομία

Το «ανθρωπολογικό πρότυπο» του Τσιόδρα
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Η δεισιδαιμονική αντίληψη της Ιστορίας...
Πολιτική - Oικονομία

Η iskra καλεί την ΕΚΤ και ΕΕ να μας σώσει-έπεσαν οι μάσκες
Ειδήσεις

Κούλογλου-Καψώχας: Κερδοσκοπούν στη χυδαιότητα...
Καταγγελίες

Ο «νέος πατριωτισμός» της νέας Προέδρου της Δημοκρατίας...
Πολιτική - Oικονομία

Το ΄21: Φέτος μια επέτειος τριπλά τραγική...
Ιστορία - Φιλοσοφία

Ο λαός στο «γύψο» για τη «σωτηρία» του!!!
Πολιτική - Oικονομία

Κορονοϊός: Απορρύθμιση της Παγκοσμιοποίησης...
Πολιτική - Oικονομία

Παπαδημούλης: Νεοπλουτική αυθάδεια και μωρία...
Πολιτική - Oικονομία

«Εθνομηδενισμός»: «όχημα» αθώωσης του νεοφιλελευθερισμού...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Το «όνειδος» της εθνομηδενιστικής πορνείας...
Πολιτική - Oικονομία

Ερντογάν: Κλιμακώνει τα πολεμικά παιχνίδια κατά της Ελλάδας
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Η «Ποίηση» της Ιδεολογικής Τρομοκρατίας
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Για τη σχέση της εργατικής τάξης με το έθνος...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

ΤΑ ΔΗΘΕΝ ΝΑΥΑΓΙΑ ΤΩΝ ΛΑΘΡΟΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ
Ειδήσεις

Βελόπουλος: Εμπορεύεται και τον Τρόμο από τον κορονοϊό!!!
Πολιτική - Oικονομία

Η "καπετάνισσα" μεταφοράς δούλων για τον Σόρος...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Τι ΑΟΖ και πράσινα άλογα
Ειδήσεις

Η Εξέγερση στα νησιά ξεγύμνωσε και τους εθνομηδενιστές...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Κορονοϊός: "εργαλείο" τρόμου και πανικού...
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Λαθρο-Μεταναστευτικό: Νέες παγίδες ΑΠΑΤΗΣ ...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Μητσοτακέικο: Λουδοβίκεια γελοιογραφική παράκρουση...
Πολιτική - Oικονομία

Ποιος Μπερλουσκόνι; Ο Μαρινάκης αγόρασε τη μισή Ελλάδα...
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Ο Big Other στον μαγικό κόσμο της σοκολάτας (Εξαιρετικό!)
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Τσικνιστές και "φιλόζωοι" αντισπισιστές
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Λιάκος: Ζητά και την «ανασηματοδότηση» του ελληνικού λαού...
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Συμμοριοποίηση της νεολαίας και Σχολική Βία (εξαιρετικό!)
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

ΣΥΡΙΖΑ: Η ΟΡΓΗ πολλαπλασιάζεται από την ΑΗΔΙΑ...
Πολιτική - Oικονομία

Η Συμφωνία της Βάρκιζας: Η μεγαλύτερη προδοσία του ΚΚΕ
Ιστορία - Φιλοσοφία

Η προϊούσα ΣΥΡΙΖΟΠΟΙΗΣΗ της Αριστεράς και οι συνέπειες της
Πολιτική - Oικονομία

΄21: Στην κλίνη της παραχάραξης και αφυδάτωσης...
Ιστορία - Φιλοσοφία

ΜΚΟ: η ΑΠΑΤΗ της «κάθαρσης»
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Όσα παίρνει ο «άνεμος»
Πολιτική - Oικονομία

Λέσβος: Η «επανάσταση» των λαθρο-εποίκων!!!
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Τα «μαγειρεία» των νέων «πατριωτικών» κατασκευών
Πολιτική - Oικονομία

[Μύθος ή θρύλος το Κρυφό σχολειό;]

Γράφει: Ο Φ. Ι. Κακριδής
Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Το ΒΗΜΑ, 22/02/1998

 

Εχοντας ζήσει πολλά χρόνια στην Ηπειρο δυσκολευόμουν πάντα να πιστέψω αυτό που τον τελευταίο καιρό με έμφαση υποστηρίζουν οι Ιστορικοί: ότι το «Κρυφό σχολειό» είναι καθαρός μύθος, με τη σημερινή έννοια της λέξης. Προτιμούσα να το θεωρώ θρύλο, πιστεύοντας ότι πρέπει να κρύβεται κάποια αλήθεια πίσω από τις λαϊκές διηγήσεις που ακούει κανείς συχνά από τους Καλογέρους ή την Εκκλησάρισσα, όταν επισκεφτεί, παράδειγμα, τη Μονή των Φιλανθρωπινών στο Νησί, της λίμνης των Ιωαννίνων κι άλλους πολλούς παρόμοιους τόπους ­ μια αλήθεια που βέβαια δεν τη φανταζόμουν να ταυτίζεται με το Φεγγαράκι μου λαμπρό, ούτε με Το κρυφό σχολειό του Ν. Γύζη (1886) και το ομώνυμο ποίημα του Ι. Πολέμη (1900). Οτι δεν υπάρχουν ρητές μαρτυρίες, σύγχρονες με τη λειτουργία του Κρυφού σχολειού, το θεωρούσα πολύ φυσικό: ποιος και γιατί θα κατάγραφε στα χρόνια της δουλείας μια πατριωτική πράξη, που γινόταν άτυπα κι εθελοντικά πίσω από την πλάτη της τουρκικής εξουσίας;

Τελευταία, η αντίθετη άποψη υποστηρίχτηκε με πολλή γνώση και πειστικότητα από τον Αλκη Αγγέλου, στο βιβλίο του Το κρυφό σχολειό: Χρονικό ενός μύθου, Αθήνα (Εστία) 1997· τα επιχειρήματά του με είχαν σχεδόν πείσει, και ήμουν έτοιμος να δεχτώ ότι ο «μύθος» δημιουργήθηκε και διαδόθηκε ακριβώς όπως το περιγράφει, όταν η τύχη το 'φερε να διαβάσω ένα παλιό γαλλικό βιβλίο του R. Puaux, με τον τίτλο «Δυστυχισμένη Ηπειρος»1.

Ο συγγραφέας ήταν το 1913 ανταποκριτής της παρισινής εφημερίδας Καιροί, και το 1914 δημοσίεψε τις ανταποκρίσεις του από την απελευθερωμένη Ηπειρο. Στις 11 του Μάη επισκέφτεται το Αργυρόκαστρο, και στις 13 καταγράφει τα βιώματα και τις εντυπώσεις του. Μεταφράζουμε:

... Λίγο αργότερα, την ώρα που έγραφα, ο Μ. Ζωτίδης, που με φιλοξενούσε ­ ένα αξιαγάπητο ηλικιωμένο γεροντοπαλίκαρο, που είχε κληροδοτήσει, όπως μου διηγήθηκαν, με τη διαθήκη του ολόκληρη την περιουσία του στα ελληνικά σχολεία του Αργυροκάστρου, και που είχε ακόμα φροντίσει το σπίτι του να χτιστεί έτσι, ώστε να μπορεί, αμέσως μετά το θάνατό του, να μετασχηματιστεί σε διδακτήριο ­ μου ανάγγειλε την επίσκεψη μιας αντιπροσωπείας.

Φόρεσα γρήγορα το φοκόλ μου, γραβάτα και σακάκι, και συνάντησα τους επισκέπτες στο σαλόνι. Ηταν ο δάσκαλος, η δασκάλα, και μερικοί μαθητές. Πρέπει να είχαν διαλέξει τα αγοράκια και τα κοριτσάκια που είχαν τα πιο καινούρια ρούχα. Οταν ρώτησα να μου πουν το επάγγελμα των γονιών τους, πληροφορήθηκα ότι δύο από τα τέσσερα αγόρια είχαν πατέρα ράφτη! Την ώρα που γυρόφερνε, σύμφωνα με το έθιμο, ο δίσκος με τα γλυκά, κουβεντιάζω με τους εκπαιδευτικούς. Η περιγραφή των προσπαθειών τους να συντηρήσουν την ελληνική ιδέα κάτω από τουρκική εξουσία ­ προσπάθειες που τις περιγράφαν απλά, σαν να ήταν για κάτι τελείως φυσικό ­ αποκάλυπταν χαρακτηριστικά αξιοθαύμαστα. Θα μπορούσε κανείς να αφιερώσει ένα ωραίο κεφάλαιο στο σώμα των ελλήνων δασκάλων της Ηπείρου που, αντιμετωπίζοντας τόσες αντιξοότητες και ταπεινώσεις, δεν έπαυαν γι' αυτό να προχωρούν το πατριωτικό τους έργο. Κανένα ελληνικό βιβλίο δε γινόταν δεκτό, αν είχε τυπωθεί στην Αθήνα. Επρεπε όλα να έρθουν από την Κωνσταντινούπολη. Η ελληνική ιστορία ήταν απαγορευμένη. Ετσι έκαναν συμπληρωματικές μυστικές παραδόσεις2, όπου χωρίς βιβλίο, χωρίς τετράδιο, ο μικρός Ηπειρώτης μάθαινε να γνωρίζει την πατρίδα μητέρα του, τον εθνικό του ύμνο, τα ποιήματα και τους ήρωές του. Οι μαθητές κρατούσαν στα χέρια τους τη ζωή των δασκάλων τους. Ενας λόγος αστόχαστος ή μια καταγγελία θα ήταν μοιραία. Δε μας συγκινούν αυτά τα διακόσια αγοράκια και τα διακόσια πενήντα κοριτσάκια, που αποδέχονταν τις ώρες της συμπληρωματικής διδασκαλίας ­ σε ηλικία, όπου τα παιδιά τόσο αγαπούν τα διαλείμματα ­, για να μιλήσουν για την Ελλάδα, κι ύστερα γύριζαν σπίτι τους με σφραγισμένα χείλη και με το μυστικό ενθουσιασμό στην καρδιά τους;

Δεν είμαι ειδικός· δεν ξέρω καν αν οι Ιστορικοί μας τις έχουν ήδη εκμεταλλευτεί τις άμεσες και σημαντικές πληροφορίες που δίνουν οι ανταποκρίσεις του Puaux και οι πολύτιμες φωτογραφίες που ο ίδιος τράβηξε και αναδημοσίεψε στα βιβλία του3 ­ υποθέτω ναι. Ομως η συγκεκριμένη μαρτυρία βλέπω να αντιστοιχεί απόλυτα στην ιστορική αλήθεια για το Κρυφό σχολειό, όπως την φανταζόμουν.

Σίγουρα, οι τουρκικές αρχές επιτρέπαν τη λειτουργία ελληνικών σχολείων στην επικράτεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ναι, και μόνο στα Γιάννινα, από το 1647 ως το 1805 ιδρύθηκαν και λειτούργησαν πέντε τουλάχιστον ονομαστές σχολές! Σημαίνει αυτό ότι οι δάσκαλοί τους είχαν την ελευθερία να διδάξουν ελληνικό πατριωτισμό και μαχόμενη Ορθοδοξία από την έδρα; ­ ή μήπως θα το θεωρούσαν περιττό; Δεν είναι φυσικό πέρα από τα επίσημα μαθήματα να γίνονταν και κάποιες περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες, άτυπες και κρυφές, «συμπληρωματικές παραδόσεις», σαν αυτές που ο Puaux διαπίστωσε ότι γίνονταν στο Αργυρόκαστρο στις αρχές του αιώνα; ­ ή μήπως ο δάσκαλος κι η δασκάλα του Αργυροκάστρου βρήκαν, με την προσωρινή απελευθέρωση του τόπου τους, την ευκαιρία να πουν ψέματα στον ξένο δημοσιογράφο, διεκδικώντας για τον εαυτό τους τις τιμές που ο σχηματισμένος ήδη «μύθος» του Κρυφού σχολειού είχε αποδώσει στους πατριώτες δασκάλους και ιερωμένους της Τουρκοκρατίας; Δεν είναι πιο λογικό να πιστέψουμε ότι οι εκπαιδευτικοί του Αργυροκάστρου θέλησαν τότε, πιστεύοντας πως ο τόπος τους είχε οριστικά απελευθερωθεί, να αποκαλύψουν στο Γάλλο ανταποκριτή τα βάσανα και τους κινδύνους που είχαν περάσει, όσο με τη σειρά τους συνέχιζαν την πατριωτική παράδοση των προκατόχων τους; Δεν ήταν άλλωστε αυτή ακριβώς η «άγραφη» διδακτική παράδοση που κράτησε στους σκοτεινούς αιώνες αναμμένη, απ' άκρη σ' άκρη της υπόδουλης Ελλάδας, τη σπίθα του Ελληνισμού και το κεράκι της Ορθοδοξίας;

Πολύ θα θέλαμε να ακούσουμε τη γνώμη των Ιστορικών.

1. Rene Puaux, Malheureuse Epire, Paris (Librairie Academique) 1914. Τώρα μαθαίνω ότι το βιβλίο έχει μεταφραστεί από τον Αχ. Γ. Λαζάρου, Δυστυχισμένη Ηπειρος, Αθήνα (Τροχαλία) χ.χ.

2. Alors on tenait des classes supplementaires secretes...

3. Από την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού μαθαίνω ότι έχει ακόμα δημοσιέψει ανταποκρίσεις με τίτλους: Εις τα Βαλκάνια, 1912-13 (1914), Από Σόφιας εις Τσατάλτζαν (1914), και Ο Αγγλικός στρατός επί της Ηπειρωτικής γης (1916).

Powered by Etomite CMS.