Περιοδικό Πολιτικής και Πολιτισμικής Παρέμβασης


Σε εποχές που βασιλεύει το ψέμα, η διάδοση της αλήθειας είναι πράξη επαναστατική

» Διεθνή Θέματα
» Πολιτική-οικονομία
» Εθνικό-Mεταναστευτικό
» Τρομοκρατία
» Ορθοδοξία και κοινωνία
» ΜΜΕ
» Ιστορία
» Φιλοσοφία
» Παιδεία
» Τέχνες και γράμματα
» Ιδεολογικά ζητήματα


Τελευταίες Δημοσιεύσεις

«Ψυχοκοινωνιολογικά Θραύσματα της Σύγχρονης Πραγματικότητας»
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Το πουλί, το φίδι και η τρύπα...
Πολιτική - Oικονομία

Γονείς ξυπνήστε, μαγαρίζουν τα παιδιά σας
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Ρωσία και ΗΠΑ - O αντι-ρωσισμός σε παρακμή
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Ευτυχώς που η Ιστορία δεν φέρει στον εξοπλισμό της κεραυνούς
Χιούμορ - Σάτιρα

Στο χείλος της αβύσσου: Παρέμβαση Κίσινγκερ και CIA
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Ρωσία - Ο ασύδοτος ρατσισμός εναντίον των Ρώσων κα
Πολιτική - Oικονομία

Ρωσία και ο ιός του αντι-ρωσισμού
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

"Ξεχνούν" ποιος αναγνώρισε τη Γενοκτονία του Ποντι
Ιστορία - Φιλοσοφία

Πανάκριβη φωτογραφία στο Οβάλ Γραφείο
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Η Υπερεθνική Ελίτ υπεύθυνη για τον πόλεμο στην Ουκρανία που
Πολιτική - Oικονομία

π. Γεώργιος Μεταλληνός: «Συνέχεια ή οπισθοδρόμηση;»
Ορθοδοξία - Κοινωνία

ΤΙΠΟΤΑ δεν ξεχνιέται:O Kόκκινος Στρατός καταλαμβάνει το Βερο
Ιστορία - Φιλοσοφία

Το λοκντάουν της Σαγκάης, από μία άλλη σκοπιά
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Ρωσία-Οι ψυχοπαθείς αντίπαλοί της που χρειάζονται εγκλεισμό
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Απάντηση της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων στις καινοφανείς
Ορθοδοξία - Κοινωνία

ΟΙ ΝΕΟΙ ΜΙΣΘΟΦΟΡΟΙ
Πολιτική - Oικονομία

Αντίο "Bozambo"... "NO PASARAN-NOSOTROS
Ιστορία - Φιλοσοφία

Ρώσοι και Ουκρανοί, «ειρηνεύετε εν αλλήλοις... »
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Ρωσία - Η ψυχωτική έκρηξη απωθημένων συμπλεγμάτων δεκαετιών
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Πετρο-Ρούβλι: Γιατί οι Δυτικές χώρες θα καταλήξουν να αγοράζ
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Ρωσία-Η προσπάθεια ακύρωσής της μέσω Αμερικαν. προπαγάνδας
Καταγγελίες

Ουκρανία: Ρωσσική επίθεση, Ευρωατλαντική (Αντιρωσσική) Λύσσα
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Οι Θεολόγοι ζητούν την άμεση αποκατάσταση των υγειονομικών
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Ρωσία - Γιατί τόσο μίσος εναντίον της;
Ιστορία - Φιλοσοφία

Ο ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ της συνάντησης! «ΕΝΤΟΛΗ ΗΠΑ σε Μητσοτάκη: Κλείσ
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Οι ΗΠΑ φταίνε για τον πόλεμο στην Ουκρανία.Δεν το λέμε εμείς
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΥΣ
Γεωπολιτική - Επιστήμη

ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ κ. ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟ
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Χαρλάμοβ σε Μενδώνη: Δημιουργείτε αχαλίνωτο, ανούσιο μίσος
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Ουκρανία, «Δυτικόφιλοι», «Ρωσόφιλοι» και οι «Τουρκόφιλοι» (Χ
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Τα προεόρτια του Γ΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Γεωπολιτική - Επιστήμη

ΤΥΧΑΙΟ; «ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ όσοι θεωρούν και το εμβόλιο pfizer
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Η Ουνία-Πρόσωπο και Προσωπείο
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Οι αυξανόμενες απειλές της Τουρκίας, η Ουκρανία και ο εθνομη
Εθνικό - Μεταναστευτικό

ΦΤΑΙΝΕ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ;
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Η Θεσσαλονίκη, ο ΠΑΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ
Γενικές Συζητήσεις

L' ALTRA PAR
Χιούμορ - Σάτιρα

Η ρωσική ενεργειακή προέλαση
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Ο Luc Montagnier πάντα αγωνιζόταν για την ελεύθερη επιστήμη.
Ειδήσεις

Η τοξική αντιπολίτευση του καταρρέοντος ΣΥΡΙΖΑ και η εμφάνισ
Πολιτική - Oικονομία

"Των οικιών ημών εμπιπραμένων, ημείς άδομεν".
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Η πολιτική διαχείριση της πανδημίας ως κοινωνιοπολιτικό διαγ
Πολιτική - Oικονομία

ΣΥΡΙΖΑ - Η βέβαιη εκλογική συντριβή των Λούμπεν ΣΥ
Πολιτική - Oικονομία

Αμερικανική Παρακμή, αντι-;Ρωσική και αντι-
Γεωπολιτική - Επιστήμη

Επιστήμη, χωρίς ηθική είναι ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗ
Πολιτική - Oικονομία

Ο Χιονάνθρωπος
Χιούμορ - Σάτιρα

Στη μνήμη του Θύμιου Παπανικολάου
Ιστορία - Φιλοσοφία

Υγειονομικός Ολοκληρωτισμός και Συλλογικές Νοοτροπίες
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Η Παναγία: Το «φως που καίει» την ελληνική «ψυχή»
Ορθοδοξία - Κοινωνία

[Μύθος ή θρύλος το Κρυφό σχολειό;]

Γράφει: Ο Φ. Ι. Κακριδής
Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Το ΒΗΜΑ, 22/02/1998

 

Εχοντας ζήσει πολλά χρόνια στην Ηπειρο δυσκολευόμουν πάντα να πιστέψω αυτό που τον τελευταίο καιρό με έμφαση υποστηρίζουν οι Ιστορικοί: ότι το «Κρυφό σχολειό» είναι καθαρός μύθος, με τη σημερινή έννοια της λέξης. Προτιμούσα να το θεωρώ θρύλο, πιστεύοντας ότι πρέπει να κρύβεται κάποια αλήθεια πίσω από τις λαϊκές διηγήσεις που ακούει κανείς συχνά από τους Καλογέρους ή την Εκκλησάρισσα, όταν επισκεφτεί, παράδειγμα, τη Μονή των Φιλανθρωπινών στο Νησί, της λίμνης των Ιωαννίνων κι άλλους πολλούς παρόμοιους τόπους ­ μια αλήθεια που βέβαια δεν τη φανταζόμουν να ταυτίζεται με το Φεγγαράκι μου λαμπρό, ούτε με Το κρυφό σχολειό του Ν. Γύζη (1886) και το ομώνυμο ποίημα του Ι. Πολέμη (1900). Οτι δεν υπάρχουν ρητές μαρτυρίες, σύγχρονες με τη λειτουργία του Κρυφού σχολειού, το θεωρούσα πολύ φυσικό: ποιος και γιατί θα κατάγραφε στα χρόνια της δουλείας μια πατριωτική πράξη, που γινόταν άτυπα κι εθελοντικά πίσω από την πλάτη της τουρκικής εξουσίας;

Τελευταία, η αντίθετη άποψη υποστηρίχτηκε με πολλή γνώση και πειστικότητα από τον Αλκη Αγγέλου, στο βιβλίο του Το κρυφό σχολειό: Χρονικό ενός μύθου, Αθήνα (Εστία) 1997· τα επιχειρήματά του με είχαν σχεδόν πείσει, και ήμουν έτοιμος να δεχτώ ότι ο «μύθος» δημιουργήθηκε και διαδόθηκε ακριβώς όπως το περιγράφει, όταν η τύχη το 'φερε να διαβάσω ένα παλιό γαλλικό βιβλίο του R. Puaux, με τον τίτλο «Δυστυχισμένη Ηπειρος»1.

Ο συγγραφέας ήταν το 1913 ανταποκριτής της παρισινής εφημερίδας Καιροί, και το 1914 δημοσίεψε τις ανταποκρίσεις του από την απελευθερωμένη Ηπειρο. Στις 11 του Μάη επισκέφτεται το Αργυρόκαστρο, και στις 13 καταγράφει τα βιώματα και τις εντυπώσεις του. Μεταφράζουμε:

... Λίγο αργότερα, την ώρα που έγραφα, ο Μ. Ζωτίδης, που με φιλοξενούσε ­ ένα αξιαγάπητο ηλικιωμένο γεροντοπαλίκαρο, που είχε κληροδοτήσει, όπως μου διηγήθηκαν, με τη διαθήκη του ολόκληρη την περιουσία του στα ελληνικά σχολεία του Αργυροκάστρου, και που είχε ακόμα φροντίσει το σπίτι του να χτιστεί έτσι, ώστε να μπορεί, αμέσως μετά το θάνατό του, να μετασχηματιστεί σε διδακτήριο ­ μου ανάγγειλε την επίσκεψη μιας αντιπροσωπείας.

Φόρεσα γρήγορα το φοκόλ μου, γραβάτα και σακάκι, και συνάντησα τους επισκέπτες στο σαλόνι. Ηταν ο δάσκαλος, η δασκάλα, και μερικοί μαθητές. Πρέπει να είχαν διαλέξει τα αγοράκια και τα κοριτσάκια που είχαν τα πιο καινούρια ρούχα. Οταν ρώτησα να μου πουν το επάγγελμα των γονιών τους, πληροφορήθηκα ότι δύο από τα τέσσερα αγόρια είχαν πατέρα ράφτη! Την ώρα που γυρόφερνε, σύμφωνα με το έθιμο, ο δίσκος με τα γλυκά, κουβεντιάζω με τους εκπαιδευτικούς. Η περιγραφή των προσπαθειών τους να συντηρήσουν την ελληνική ιδέα κάτω από τουρκική εξουσία ­ προσπάθειες που τις περιγράφαν απλά, σαν να ήταν για κάτι τελείως φυσικό ­ αποκάλυπταν χαρακτηριστικά αξιοθαύμαστα. Θα μπορούσε κανείς να αφιερώσει ένα ωραίο κεφάλαιο στο σώμα των ελλήνων δασκάλων της Ηπείρου που, αντιμετωπίζοντας τόσες αντιξοότητες και ταπεινώσεις, δεν έπαυαν γι' αυτό να προχωρούν το πατριωτικό τους έργο. Κανένα ελληνικό βιβλίο δε γινόταν δεκτό, αν είχε τυπωθεί στην Αθήνα. Επρεπε όλα να έρθουν από την Κωνσταντινούπολη. Η ελληνική ιστορία ήταν απαγορευμένη. Ετσι έκαναν συμπληρωματικές μυστικές παραδόσεις2, όπου χωρίς βιβλίο, χωρίς τετράδιο, ο μικρός Ηπειρώτης μάθαινε να γνωρίζει την πατρίδα μητέρα του, τον εθνικό του ύμνο, τα ποιήματα και τους ήρωές του. Οι μαθητές κρατούσαν στα χέρια τους τη ζωή των δασκάλων τους. Ενας λόγος αστόχαστος ή μια καταγγελία θα ήταν μοιραία. Δε μας συγκινούν αυτά τα διακόσια αγοράκια και τα διακόσια πενήντα κοριτσάκια, που αποδέχονταν τις ώρες της συμπληρωματικής διδασκαλίας ­ σε ηλικία, όπου τα παιδιά τόσο αγαπούν τα διαλείμματα ­, για να μιλήσουν για την Ελλάδα, κι ύστερα γύριζαν σπίτι τους με σφραγισμένα χείλη και με το μυστικό ενθουσιασμό στην καρδιά τους;

Δεν είμαι ειδικός· δεν ξέρω καν αν οι Ιστορικοί μας τις έχουν ήδη εκμεταλλευτεί τις άμεσες και σημαντικές πληροφορίες που δίνουν οι ανταποκρίσεις του Puaux και οι πολύτιμες φωτογραφίες που ο ίδιος τράβηξε και αναδημοσίεψε στα βιβλία του3 ­ υποθέτω ναι. Ομως η συγκεκριμένη μαρτυρία βλέπω να αντιστοιχεί απόλυτα στην ιστορική αλήθεια για το Κρυφό σχολειό, όπως την φανταζόμουν.

Σίγουρα, οι τουρκικές αρχές επιτρέπαν τη λειτουργία ελληνικών σχολείων στην επικράτεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ναι, και μόνο στα Γιάννινα, από το 1647 ως το 1805 ιδρύθηκαν και λειτούργησαν πέντε τουλάχιστον ονομαστές σχολές! Σημαίνει αυτό ότι οι δάσκαλοί τους είχαν την ελευθερία να διδάξουν ελληνικό πατριωτισμό και μαχόμενη Ορθοδοξία από την έδρα; ­ ή μήπως θα το θεωρούσαν περιττό; Δεν είναι φυσικό πέρα από τα επίσημα μαθήματα να γίνονταν και κάποιες περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες, άτυπες και κρυφές, «συμπληρωματικές παραδόσεις», σαν αυτές που ο Puaux διαπίστωσε ότι γίνονταν στο Αργυρόκαστρο στις αρχές του αιώνα; ­ ή μήπως ο δάσκαλος κι η δασκάλα του Αργυροκάστρου βρήκαν, με την προσωρινή απελευθέρωση του τόπου τους, την ευκαιρία να πουν ψέματα στον ξένο δημοσιογράφο, διεκδικώντας για τον εαυτό τους τις τιμές που ο σχηματισμένος ήδη «μύθος» του Κρυφού σχολειού είχε αποδώσει στους πατριώτες δασκάλους και ιερωμένους της Τουρκοκρατίας; Δεν είναι πιο λογικό να πιστέψουμε ότι οι εκπαιδευτικοί του Αργυροκάστρου θέλησαν τότε, πιστεύοντας πως ο τόπος τους είχε οριστικά απελευθερωθεί, να αποκαλύψουν στο Γάλλο ανταποκριτή τα βάσανα και τους κινδύνους που είχαν περάσει, όσο με τη σειρά τους συνέχιζαν την πατριωτική παράδοση των προκατόχων τους; Δεν ήταν άλλωστε αυτή ακριβώς η «άγραφη» διδακτική παράδοση που κράτησε στους σκοτεινούς αιώνες αναμμένη, απ' άκρη σ' άκρη της υπόδουλης Ελλάδας, τη σπίθα του Ελληνισμού και το κεράκι της Ορθοδοξίας;

Πολύ θα θέλαμε να ακούσουμε τη γνώμη των Ιστορικών.

1. Rene Puaux, Malheureuse Epire, Paris (Librairie Academique) 1914. Τώρα μαθαίνω ότι το βιβλίο έχει μεταφραστεί από τον Αχ. Γ. Λαζάρου, Δυστυχισμένη Ηπειρος, Αθήνα (Τροχαλία) χ.χ.

2. Alors on tenait des classes supplementaires secretes...

3. Από την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού μαθαίνω ότι έχει ακόμα δημοσιέψει ανταποκρίσεις με τίτλους: Εις τα Βαλκάνια, 1912-13 (1914), Από Σόφιας εις Τσατάλτζαν (1914), και Ο Αγγλικός στρατός επί της Ηπειρωτικής γης (1916).

Powered by Etomite CMS.