Περιοδικό Πολιτικής και Πολιτισμικής Παρέμβασης


Σε εποχές που βασιλεύει το ψέμα, η διάδοση της αλήθειας είναι πράξη επαναστατική

» Διεθνή Θέματα
» Πολιτική-οικονομία
» Εθνικό-Mεταναστευτικό
» Τρομοκρατία
» Ορθοδοξία και κοινωνία
» ΜΜΕ
» Ιστορία
» Φιλοσοφία
» Παιδεία
» Τέχνες και γράμματα
» Ιδεολογικά ζητήματα


Τελευταίες Δημοσιεύσεις

Covid19, ευθύνες λαού, Κυβέρνησης, αποτυχημένης αντιπολ/σης
Πολιτική - Oικονομία

Ο πατήρ Σαράντης Σαράντος στην ουράνια Πατρίδα
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Η τρομοκρατία των «φωταδιστών»
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Εγκλεισμός και ψυχοφάρμακα την εποχή της πανδημίας
Πολιτική - Oικονομία

Ναυτοσύνη και Καράβια την εποχή του ΄21
Ιστορία - Φιλοσοφία

Διδάγματα από τα 200 χρόνια της Επανάστασης του ’21
Πολιτική - Oικονομία

Από τα συνθήματα στην ωριμότητα
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Εθνικός Ύμνος: Το είδαμε κι αυτό. Θα δούμε και χειρότερα...
Γενικές Συζητήσεις

1821-2021 : Ο ΑΤΙΜΑΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΦΥΛΗΣ
Ιστορία - Φιλοσοφία

Καινούργια... Μεγαλεία και διηγώντας τα να... κλαις!
Ιστορία - Φιλοσοφία

24η Μαρτίου 1821: Η Φωκίδα επαναστατεί
Ιστορία - Φιλοσοφία

Δημιουργική αντιπολίτευση ή Λούμπεν Αντιπολ/ση τύπου ΣΥΡΙΖΑ;
Πολιτική - Oικονομία

«Η Γυναίκα στην Επανάσταση του 1821»
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Περάσαν οι Απόκριες, πάνε κι οι Τυρινάδες
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Γιατί πρέπει να συντριβεί εκλογικά ο ΣΥΡΙΖΑ
Πολιτική - Oικονομία

Σύγχρονες Στρατηγικές Εξαφάνισης του «Αντίλογου»
Πολιτική - Oικονομία

We can’t breathe, but κι αυτό συνηθίζεται...
Πολιτική - Oικονομία

Συνεπιμέλεια τέκνων, γονική ισότητα και η σωτήρια λύση
Πολιτική - Oικονομία

Η ΑΧΡΑΝΤΗ ΚΟΡΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, ΑΓΙΑ ΦΙΛΟΘΕΗ
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Λόρδος Βύρων: Μία τριλογία.
Ιστορία - Φιλοσοφία

Το 1821, η Τουρκία και ο εκφυλισμός των Νεοελλήνων
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Θύμιος Παπανικολάου: Μνημόσυνο και Ιστορικό δραστηριότητας
Ιστορία - Φιλοσοφία

Νεομάρτυρες, οι όντως επαναστάτες
Ορθοδοξία - Κοινωνία

#Me Too και επιστροφή στον Μεσαίωνα
Πολιτική - Oικονομία

Μνήμη και προσδοκία στην ανατολή του νέου έτους
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Η Τουρκία, η άμυνα της χώρας και οι όψιμοι Τουρκοφάγοι
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Έφυγε σήμερα ο Θύμιος Παπανικολάου
Ειδήσεις

Η καταδίκη της Χρυσής Αυγής...
Πολιτική - Oικονομία

Ακρίτα: Η αυθάδεια της κοινωνικής και ψυχολογικής διαστροφής
Πολιτισμός-Παιδεία-Γλώσσα

Για την «Αντιπολίτευση της κακιάς ώρας»...
Πολιτική - Oικονομία

Oι ψεκασμένοι του Κορωνοϊού...
Πολιτική - Oικονομία

Ζήτημα Υγείας
Ειδήσεις

Στράτευση των γυναικών και Ισότητα
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Δεν αρέσουμε (εξαιρετικό!)
Εθνικό - Μεταναστευτικό

Τι αντιπολίτευση χρειαζόμαστε
Πολιτική - Oικονομία

Κάτω τα χέρια!!!
Καταγγελίες

Ο ...παροιμιώδης μέσος ανθρωπάκος (εξαιρετικό!)
Πολιτική - Oικονομία

Αμερικανικές εκλογές - Από την Σκύλλα στην Χάρυβδη
Πολιτική - Oικονομία

Κοινωνική Ενσυναίσθηση και Κοινωνική Αναισθησία
Πολιτική - Oικονομία

Το «ΕΜΒΟΛΙΟ» σε φάση ΙΙΙ των «κοινωνικών» δοκιμών
Πολιτική - Oικονομία

Αντιεπιστημονικότητα και Φιλελευθερισμός...
Πολιτική - Oικονομία

Ο πατήρ Νικόλαος Κουμεντάκης στην ουράνια Πατρίδα
Ορθοδοξία - Κοινωνία

Μάσκα: Πεδίον δόξης λαμπρόν...
Πολιτική - Oικονομία

Συνωμοσιολόγοι της πανδημίας, οι ευθύνες των «αριστερών»
Πολιτική - Oικονομία

Πολιτική κερδοσκοπία της πανδημίας
Πολιτική - Oικονομία

Ελληνοτουρκικά: Οι θεατρίνοι
Πολιτική - Oικονομία

ΠΡΟΣΟΧΗ, ΕΡΩΤΗΜΑ ΜΕ ΠΟΛΛΟΥΣ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ
Πολιτική - Oικονομία

Χρυσοχοΐδης: Προτείνει «συνταγές» ΦΙΜΩΣΗΣ...
MME - Τρομοκρατία - Μ.Κ.Ο.

Το camping της νεολαίας του ΣΥΡΙΖΑ στο Γράμμο
Πολιτική - Oικονομία

Έλεος πια με την ατομική ευθύνη
Πολιτική - Oικονομία

[Μύθος ή θρύλος το Κρυφό σχολειό;]

Γράφει: Ο Φ. Ι. Κακριδής
Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Το ΒΗΜΑ, 22/02/1998

 

Εχοντας ζήσει πολλά χρόνια στην Ηπειρο δυσκολευόμουν πάντα να πιστέψω αυτό που τον τελευταίο καιρό με έμφαση υποστηρίζουν οι Ιστορικοί: ότι το «Κρυφό σχολειό» είναι καθαρός μύθος, με τη σημερινή έννοια της λέξης. Προτιμούσα να το θεωρώ θρύλο, πιστεύοντας ότι πρέπει να κρύβεται κάποια αλήθεια πίσω από τις λαϊκές διηγήσεις που ακούει κανείς συχνά από τους Καλογέρους ή την Εκκλησάρισσα, όταν επισκεφτεί, παράδειγμα, τη Μονή των Φιλανθρωπινών στο Νησί, της λίμνης των Ιωαννίνων κι άλλους πολλούς παρόμοιους τόπους ­ μια αλήθεια που βέβαια δεν τη φανταζόμουν να ταυτίζεται με το Φεγγαράκι μου λαμπρό, ούτε με Το κρυφό σχολειό του Ν. Γύζη (1886) και το ομώνυμο ποίημα του Ι. Πολέμη (1900). Οτι δεν υπάρχουν ρητές μαρτυρίες, σύγχρονες με τη λειτουργία του Κρυφού σχολειού, το θεωρούσα πολύ φυσικό: ποιος και γιατί θα κατάγραφε στα χρόνια της δουλείας μια πατριωτική πράξη, που γινόταν άτυπα κι εθελοντικά πίσω από την πλάτη της τουρκικής εξουσίας;

Τελευταία, η αντίθετη άποψη υποστηρίχτηκε με πολλή γνώση και πειστικότητα από τον Αλκη Αγγέλου, στο βιβλίο του Το κρυφό σχολειό: Χρονικό ενός μύθου, Αθήνα (Εστία) 1997· τα επιχειρήματά του με είχαν σχεδόν πείσει, και ήμουν έτοιμος να δεχτώ ότι ο «μύθος» δημιουργήθηκε και διαδόθηκε ακριβώς όπως το περιγράφει, όταν η τύχη το 'φερε να διαβάσω ένα παλιό γαλλικό βιβλίο του R. Puaux, με τον τίτλο «Δυστυχισμένη Ηπειρος»1.

Ο συγγραφέας ήταν το 1913 ανταποκριτής της παρισινής εφημερίδας Καιροί, και το 1914 δημοσίεψε τις ανταποκρίσεις του από την απελευθερωμένη Ηπειρο. Στις 11 του Μάη επισκέφτεται το Αργυρόκαστρο, και στις 13 καταγράφει τα βιώματα και τις εντυπώσεις του. Μεταφράζουμε:

... Λίγο αργότερα, την ώρα που έγραφα, ο Μ. Ζωτίδης, που με φιλοξενούσε ­ ένα αξιαγάπητο ηλικιωμένο γεροντοπαλίκαρο, που είχε κληροδοτήσει, όπως μου διηγήθηκαν, με τη διαθήκη του ολόκληρη την περιουσία του στα ελληνικά σχολεία του Αργυροκάστρου, και που είχε ακόμα φροντίσει το σπίτι του να χτιστεί έτσι, ώστε να μπορεί, αμέσως μετά το θάνατό του, να μετασχηματιστεί σε διδακτήριο ­ μου ανάγγειλε την επίσκεψη μιας αντιπροσωπείας.

Φόρεσα γρήγορα το φοκόλ μου, γραβάτα και σακάκι, και συνάντησα τους επισκέπτες στο σαλόνι. Ηταν ο δάσκαλος, η δασκάλα, και μερικοί μαθητές. Πρέπει να είχαν διαλέξει τα αγοράκια και τα κοριτσάκια που είχαν τα πιο καινούρια ρούχα. Οταν ρώτησα να μου πουν το επάγγελμα των γονιών τους, πληροφορήθηκα ότι δύο από τα τέσσερα αγόρια είχαν πατέρα ράφτη! Την ώρα που γυρόφερνε, σύμφωνα με το έθιμο, ο δίσκος με τα γλυκά, κουβεντιάζω με τους εκπαιδευτικούς. Η περιγραφή των προσπαθειών τους να συντηρήσουν την ελληνική ιδέα κάτω από τουρκική εξουσία ­ προσπάθειες που τις περιγράφαν απλά, σαν να ήταν για κάτι τελείως φυσικό ­ αποκάλυπταν χαρακτηριστικά αξιοθαύμαστα. Θα μπορούσε κανείς να αφιερώσει ένα ωραίο κεφάλαιο στο σώμα των ελλήνων δασκάλων της Ηπείρου που, αντιμετωπίζοντας τόσες αντιξοότητες και ταπεινώσεις, δεν έπαυαν γι' αυτό να προχωρούν το πατριωτικό τους έργο. Κανένα ελληνικό βιβλίο δε γινόταν δεκτό, αν είχε τυπωθεί στην Αθήνα. Επρεπε όλα να έρθουν από την Κωνσταντινούπολη. Η ελληνική ιστορία ήταν απαγορευμένη. Ετσι έκαναν συμπληρωματικές μυστικές παραδόσεις2, όπου χωρίς βιβλίο, χωρίς τετράδιο, ο μικρός Ηπειρώτης μάθαινε να γνωρίζει την πατρίδα μητέρα του, τον εθνικό του ύμνο, τα ποιήματα και τους ήρωές του. Οι μαθητές κρατούσαν στα χέρια τους τη ζωή των δασκάλων τους. Ενας λόγος αστόχαστος ή μια καταγγελία θα ήταν μοιραία. Δε μας συγκινούν αυτά τα διακόσια αγοράκια και τα διακόσια πενήντα κοριτσάκια, που αποδέχονταν τις ώρες της συμπληρωματικής διδασκαλίας ­ σε ηλικία, όπου τα παιδιά τόσο αγαπούν τα διαλείμματα ­, για να μιλήσουν για την Ελλάδα, κι ύστερα γύριζαν σπίτι τους με σφραγισμένα χείλη και με το μυστικό ενθουσιασμό στην καρδιά τους;

Δεν είμαι ειδικός· δεν ξέρω καν αν οι Ιστορικοί μας τις έχουν ήδη εκμεταλλευτεί τις άμεσες και σημαντικές πληροφορίες που δίνουν οι ανταποκρίσεις του Puaux και οι πολύτιμες φωτογραφίες που ο ίδιος τράβηξε και αναδημοσίεψε στα βιβλία του3 ­ υποθέτω ναι. Ομως η συγκεκριμένη μαρτυρία βλέπω να αντιστοιχεί απόλυτα στην ιστορική αλήθεια για το Κρυφό σχολειό, όπως την φανταζόμουν.

Σίγουρα, οι τουρκικές αρχές επιτρέπαν τη λειτουργία ελληνικών σχολείων στην επικράτεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ναι, και μόνο στα Γιάννινα, από το 1647 ως το 1805 ιδρύθηκαν και λειτούργησαν πέντε τουλάχιστον ονομαστές σχολές! Σημαίνει αυτό ότι οι δάσκαλοί τους είχαν την ελευθερία να διδάξουν ελληνικό πατριωτισμό και μαχόμενη Ορθοδοξία από την έδρα; ­ ή μήπως θα το θεωρούσαν περιττό; Δεν είναι φυσικό πέρα από τα επίσημα μαθήματα να γίνονταν και κάποιες περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες, άτυπες και κρυφές, «συμπληρωματικές παραδόσεις», σαν αυτές που ο Puaux διαπίστωσε ότι γίνονταν στο Αργυρόκαστρο στις αρχές του αιώνα; ­ ή μήπως ο δάσκαλος κι η δασκάλα του Αργυροκάστρου βρήκαν, με την προσωρινή απελευθέρωση του τόπου τους, την ευκαιρία να πουν ψέματα στον ξένο δημοσιογράφο, διεκδικώντας για τον εαυτό τους τις τιμές που ο σχηματισμένος ήδη «μύθος» του Κρυφού σχολειού είχε αποδώσει στους πατριώτες δασκάλους και ιερωμένους της Τουρκοκρατίας; Δεν είναι πιο λογικό να πιστέψουμε ότι οι εκπαιδευτικοί του Αργυροκάστρου θέλησαν τότε, πιστεύοντας πως ο τόπος τους είχε οριστικά απελευθερωθεί, να αποκαλύψουν στο Γάλλο ανταποκριτή τα βάσανα και τους κινδύνους που είχαν περάσει, όσο με τη σειρά τους συνέχιζαν την πατριωτική παράδοση των προκατόχων τους; Δεν ήταν άλλωστε αυτή ακριβώς η «άγραφη» διδακτική παράδοση που κράτησε στους σκοτεινούς αιώνες αναμμένη, απ' άκρη σ' άκρη της υπόδουλης Ελλάδας, τη σπίθα του Ελληνισμού και το κεράκι της Ορθοδοξίας;

Πολύ θα θέλαμε να ακούσουμε τη γνώμη των Ιστορικών.

1. Rene Puaux, Malheureuse Epire, Paris (Librairie Academique) 1914. Τώρα μαθαίνω ότι το βιβλίο έχει μεταφραστεί από τον Αχ. Γ. Λαζάρου, Δυστυχισμένη Ηπειρος, Αθήνα (Τροχαλία) χ.χ.

2. Alors on tenait des classes supplementaires secretes...

3. Από την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού μαθαίνω ότι έχει ακόμα δημοσιέψει ανταποκρίσεις με τίτλους: Εις τα Βαλκάνια, 1912-13 (1914), Από Σόφιας εις Τσατάλτζαν (1914), και Ο Αγγλικός στρατός επί της Ηπειρωτικής γης (1916).

Powered by Etomite CMS.