�åñéïäéêü �ïëéôéêÞò êáé �ïëéôéóìéêÞò �áñ�ìâáóçò

[Ìýèïò Þ èñýëïò ôï Êñõöü ó÷ïëåéü;]

ÃñÜöåé: � Ö. É. ÊáêñéäÞò
�ìüôéìïò êáèçãçôÞò ôïõ �áíåðéóôçìßïõ Éùáííßíùí
Ôï ÂÇÌ�, 22/02/1998

 

Å÷ïíôáò æÞóåé ðïëëÜ ÷ñüíéá óôçí Çðåéñï äõóêïëåõüìïõí ðÜíôá íá ðéóô�øù áõôü ðïõ ôïí ôåëåõôáßï êáéñü ìå �ìöáóç õðïóôçñßæïõí ïé Éóôïñéêïß: üôé ôï «Êñõöü ó÷ïëåéü» åßíáé êáèáñüò ìýèïò, ìå ôç óçìåñéíÞ �ííïéá ôçò ë�îçò. �ñïôéìïýóá íá ôï èåùñþ èñýëï, ðéóôåýïíôáò üôé ðñ�ðåé íá êñýâåôáé êÜðïéá áëÞèåéá ðßóù áðü ôéò ëáúê�ò äéçãÞóåéò ðïõ áêïýåé êáíåßò óõ÷íÜ áðü ôïõò Êáëïã�ñïõò Þ ôçí ÅêêëçóÜñéóóá, üôáí åðéóêåöôåß, ðáñÜäåéãìá, ôç ÌïíÞ ôùí Öéëáíèñùðéíþí óôï �çóß, ôçò ëßìíçò ôùí Éùáííßíùí êé Üëëïõò ðïëëïýò ðáñüìïéïõò ôüðïõò ­ ìéá áëÞèåéá ðïõ â�âáéá äåí ôç öáíôáæüìïõí íá ôáõôßæåôáé ìå ôï ÖåããáñÜêé ìïõ ëáìðñü, ïýôå ìå Ôï êñõöü ó÷ïëåéü ôïõ �. Ãýæç (1886) êáé ôï ïìþíõìï ðïßçìá ôïõ É. �ïë�ìç (1900). �ôé äåí õðÜñ÷ïõí ñçô�ò ìáñôõñßåò, óýã÷ñïíåò ìå ôç ëåéôïõñãßá ôïõ Êñõöïý ó÷ïëåéïý, ôï èåùñïýóá ðïëý öõóéêü: ðïéïò êáé ãéáôß èá êáôÜãñáöå óôá ÷ñüíéá ôçò äïõëåßáò ìéá ðáôñéùôéêÞ ðñÜîç, ðïõ ãéíüôáí Üôõðá êé åèåëïíôéêÜ ðßóù áðü ôçí ðëÜôç ôçò ôïõñêéêÞò åîïõóßáò;

Ôåëåõôáßá, ç áíôßèåôç Üðïøç õðïóôçñß÷ôçêå ìå ðïëëÞ ãíþóç êáé ðåéóôéêüôçôá áðü ôïí �ëêç �ãã�ëïõ, óôï âéâëßï ôïõ Ôï êñõöü ó÷ïëåéü: ×ñïíéêü åíüò ìýèïõ, �èÞíá (Åóôßá) 1997· ôá åðé÷åéñÞìáôÜ ôïõ ìå åß÷áí ó÷åäüí ðåßóåé, êáé Þìïõí �ôïéìïò íá äå÷ôþ üôé ï «ìýèïò» äçìéïõñãÞèçêå êáé äéáäüèçêå áêñéâþò üðùò ôï ðåñéãñÜöåé, üôáí ç ôý÷ç ôï 'öåñå íá äéáâÜóù �íá ðáëéü ãáëëéêü âéâëßï ôïõ R. Puaux, ìå ôïí ôßôëï «Äõóôõ÷éóì�íç Çðåéñïò»1.

� óõããñáö�áò Þôáí ôï 1913 áíôáðïêñéôÞò ôçò ðáñéóéíÞò åöçìåñßäáò Êáéñïß, êáé ôï 1914 äçìïóßåøå ôéò áíôáðïêñßóåéò ôïõ áðü ôçí áðåëåõèåñùì�íç Çðåéñï. Óôéò 11 ôïõ ÌÜç åðéóê�öôåôáé ôï �ñãõñüêáóôñï, êáé óôéò 13 êáôáãñÜöåé ôá âéþìáôá êáé ôéò åíôõðþóåéò ôïõ. ÌåôáöñÜæïõìå:

... Ëßãï áñãüôåñá, ôçí þñá ðïõ �ãñáöá, ï Ì. Æùôßäçò, ðïõ ìå öéëïîåíïýóå ­ �íá áîéáãÜðçôï çëéêéùì�íï ãåñïíôïðáëßêáñï, ðïõ åß÷å êëçñïäïôÞóåé, üðùò ìïõ äéçãÞèçêáí, ìå ôç äéáèÞêç ôïõ ïëüêëçñç ôçí ðåñéïõóßá ôïõ óôá åëëçíéêÜ ó÷ïëåßá ôïõ �ñãõñïêÜóôñïõ, êáé ðïõ åß÷å áêüìá öñïíôßóåé ôï óðßôé ôïõ íá ÷ôéóôåß �ôóé, þóôå íá ìðïñåß, áì�óùò ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ, íá ìåôáó÷çìáôéóôåß óå äéäáêôÞñéï ­ ìïõ áíÜããåéëå ôçí åðßóêåøç ìéáò áíôéðñïóùðåßáò.

Öüñåóá ãñÞãïñá ôï öïêüë ìïõ, ãñáâÜôá êáé óáêÜêé, êáé óõíÜíôçóá ôïõò åðéóê�ðôåò óôï óáëüíé. Çôáí ï äÜóêáëïò, ç äáóêÜëá, êáé ìåñéêïß ìáèçô�ò. �ñ�ðåé íá åß÷áí äéáë�îåé ôá áãïñÜêéá êáé ôá êïñéôóÜêéá ðïõ åß÷áí ôá ðéï êáéíïýñéá ñïý÷á. �ôáí ñþôçóá íá ìïõ ðïõí ôï åðÜããåëìá ôùí ãïíéþí ôïõò, ðëçñïöïñÞèçêá üôé äýï áðü ôá ô�óóåñá áãüñéá åß÷áí ðáô�ñá ñÜöôç! Ôçí þñá ðïõ ãõñüöåñíå, óýìöùíá ìå ôï �èéìï, ï äßóêïò ìå ôá ãëõêÜ, êïõâåíôéÜæù ìå ôïõò åêðáéäåõôéêïýò. Ç ðåñéãñáöÞ ôùí ðñïóðáèåéþí ôïõò íá óõíôçñÞóïõí ôçí åëëçíéêÞ éä�á êÜôù áðü ôïõñêéêÞ åîïõóßá ­ ðñïóðÜèåéåò ðïõ ôéò ðåñéãñÜöáí áðëÜ, óáí íá Þôáí ãéá êÜôé ôåëåßùò öõóéêü ­ áðïêÜëõðôáí ÷áñáêôçñéóôéêÜ áîéïèáýìáóôá. Èá ìðïñïýóå êáíåßò íá áöéåñþóåé �íá ùñáßï êåöÜëáéï óôï óþìá ôùí åëëÞíùí äáóêÜëùí ôçò Çðåßñïõ ðïõ, áíôéìåôùðßæïíôáò ôüóåò áíôéîïüôçôåò êáé ôáðåéíþóåéò, äåí �ðáõáí ãé' áõôü íá ðñï÷ùñïýí ôï ðáôñéùôéêü ôïõò �ñãï. Êáí�íá åëëçíéêü âéâëßï äå ãéíüôáí äåêôü, áí åß÷å ôõðùèåß óôçí �èÞíá. Åðñåðå üëá íá �ñèïõí áðü ôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç. Ç åëëçíéêÞ éóôïñßá Þôáí áðáãïñåõì�íç. Åôóé �êáíáí óõìðëçñùìáôéê�ò ìõóôéê�ò ðáñáäüóåéò2, üðïõ ÷ùñßò âéâëßï, ÷ùñßò ôåôñÜäéï, ï ìéêñüò Çðåéñþôçò ìÜèáéíå íá ãíùñßæåé ôçí ðáôñßäá ìçô�ñá ôïõ, ôïí åèíéêü ôïõ ýìíï, ôá ðïéÞìáôá êáé ôïõò Þñù�ò ôïõ. �é ìáèçô�ò êñáôïýóáí óôá ÷�ñéá ôïõò ôç æùÞ ôùí äáóêÜëùí ôïõò. Åíáò ëüãïò áóôü÷áóôïò Þ ìéá êáôáããåëßá èá Þôáí ìïéñáßá. Äå ìáò óõãêéíïýí áõôÜ ôá äéáêüóéá áãïñÜêéá êáé ôá äéáêüóéá ðåíÞíôá êïñéôóÜêéá, ðïõ áðïä�÷ïíôáí ôéò þñåò ôçò óõìðëçñùìáôéêÞò äéäáóêáëßáò ­ óå çëéêßá, üðïõ ôá ðáéäéÜ ôüóï áãáðïýí ôá äéáëåßììáôá ­, ãéá íá ìéëÞóïõí ãéá ôçí ÅëëÜäá, êé ýóôåñá ãýñéæáí óðßôé ôïõò ìå óöñáãéóì�íá ÷åßëç êáé ìå ôï ìõóôéêü åíèïõóéáóìü óôçí êáñäéÜ ôïõò;

Äåí åßìáé åéäéêüò· äåí î�ñù êáí áí ïé Éóôïñéêïß ìáò ôéò �÷ïõí Þäç åêìåôáëëåõôåß ôéò Üìåóåò êáé óçìáíôéê�ò ðëçñïöïñßåò ðïõ äßíïõí ïé áíôáðïêñßóåéò ôïõ Puaux êáé ïé ðïëýôéìåò öùôïãñáößåò ðïõ ï ßäéïò ôñÜâçîå êáé áíáäçìïóßåøå óôá âéâëßá ôïõ3 ­ õðïè�ôù íáé. �ìùò ç óõãêåêñéì�íç ìáñôõñßá âë�ðù íá áíôéóôïé÷åß áðüëõôá óôçí éóôïñéêÞ áëÞèåéá ãéá ôï Êñõöü ó÷ïëåéü, üðùò ôçí öáíôáæüìïõí.

Óßãïõñá, ïé ôïõñêéê�ò áñ÷�ò åðéôñ�ðáí ôç ëåéôïõñãßá åëëçíéêþí ó÷ïëåßùí óôçí åðéêñÜôåéá ôçò �èùìáíéêÞò áõôïêñáôïñßáò. �áé, êáé ìüíï óôá ÃéÜííéíá, áðü ôï 1647 ùò ôï 1805 éäñýèçêáí êáé ëåéôïýñãçóáí ð�íôå ôïõëÜ÷éóôïí ïíïìáóô�ò ó÷ïë�ò! Óçìáßíåé áõôü üôé ïé äÜóêáëïß ôïõò åß÷áí ôçí åëåõèåñßá íá äéäÜîïõí åëëçíéêü ðáôñéùôéóìü êáé ìá÷üìåíç �ñèïäïîßá áðü ôçí �äñá; ­ Þ ìÞðùò èá ôï èåùñïýóáí ðåñéôôü; Äåí åßíáé öõóéêü ð�ñá áðü ôá åðßóçìá ìáèÞìáôá íá ãßíïíôáí êáé êÜðïéåò ðåñéóóüôåñï Þ ëéãüôåñï ïñãáíùì�íåò, Üôõðåò êáé êñõö�ò, «óõìðëçñùìáôéê�ò ðáñáäüóåéò», óáí áõô�ò ðïõ ï Puaux äéáðßóôùóå üôé ãßíïíôáí óôï �ñãõñüêáóôñï óôéò áñ÷�ò ôïõ áéþíá; ­ Þ ìÞðùò ï äÜóêáëïò êé ç äáóêÜëá ôïõ �ñãõñïêÜóôñïõ âñÞêáí, ìå ôçí ðñïóùñéíÞ áðåëåõè�ñùóç ôïõ ôüðïõ ôïõò, ôçí åõêáéñßá íá ðïõí ø�ìáôá óôïí î�íï äçìïóéïãñÜöï, äéåêäéêþíôáò ãéá ôïí åáõôü ôïõò ôéò ôéì�ò ðïõ ï ó÷çìáôéóì�íïò Þäç «ìýèïò» ôïõ Êñõöïý ó÷ïëåéïý åß÷å áðïäþóåé óôïõò ðáôñéþôåò äáóêÜëïõò êáé éåñùì�íïõò ôçò Ôïõñêïêñáôßáò; Äåí åßíáé ðéï ëïãéêü íá ðéóô�øïõìå üôé ïé åêðáéäåõôéêïß ôïõ �ñãõñïêÜóôñïõ è�ëçóáí ôüôå, ðéóôåýïíôáò ðùò ï ôüðïò ôïõò åß÷å ïñéóôéêÜ áðåëåõèåñùèåß, íá áðïêáëýøïõí óôï ÃÜëëï áíôáðïêñéôÞ ôá âÜóáíá êáé ôïõò êéíäýíïõò ðïõ åß÷áí ðåñÜóåé, üóï ìå ôç óåéñÜ ôïõò óõí�÷éæáí ôçí ðáôñéùôéêÞ ðáñÜäïóç ôùí ðñïêáôü÷ùí ôïõò; Äåí Þôáí Üëëùóôå áõôÞ áêñéâþò ç «Üãñáöç» äéäáêôéêÞ ðáñÜäïóç ðïõ êñÜôçóå óôïõò óêïôåéíïýò áéþíåò áíáìì�íç, áð' Üêñç ó' Üêñç ôçò õðüäïõëçò ÅëëÜäáò, ôç óðßèá ôïõ Åëëçíéóìïý êáé ôï êåñÜêé ôçò �ñèïäïîßáò;

�ïëý èá è�ëáìå íá áêïýóïõìå ôç ãíþìç ôùí Éóôïñéêþí.

1. Rene Puaux, Malheureuse Epire, Paris (Librairie Academique) 1914. Ôþñá ìáèáßíù üôé ôï âéâëßï �÷åé ìåôáöñáóôåß áðü ôïí �÷. Ã. ËáæÜñïõ, Äõóôõ÷éóì�íç Çðåéñïò, �èÞíá (Ôñï÷áëßá) ÷.÷.

2. Alors on tenait des classes supplementaires secretes...

3. �ðü ôçí Åãêõêëïðáßäåéá ôïõ �õñóïý ìáèáßíù üôé �÷åé áêüìá äçìïóé�øåé áíôáðïêñßóåéò ìå ôßôëïõò: Åéò ôá ÂáëêÜíéá, 1912-13 (1914), �ðü Óüöéáò åéò ÔóáôÜëôæáí (1914), êáé � �ããëéêüò óôñáôüò åðß ôçò ÇðåéñùôéêÞò ãçò (1916).